Leksykon minerałów

Cofnij

Bursztyn (Sukcynit / Bursztyn Bałtycki)

Złocisty, miodowy, koniakowy, czasem mleczny lub zielonkawy.

Charakteryzuje się niezwykle szeroką paletą barw, od niemal białej (bursztyn 'kostny'), przez cytrynowożółtą, miodową, nasycony koniak i brąz, aż po rzadkie odmiany zielonkawe, czarne i czerwone. Barwa zależy od stopnia utlenienia, obecności mikroskopijnych pęcherzyków powietrza oraz inkluzji organicznych. Unikatową cechą jest jego zdolność do zachowania wewnątrz 'uwięzionych' owadów i fragmentów roślin, co czyni go bezcennym źródłem wiedzy paleontologicznej.

Wybrzeże Morza Bałtyckiego (Polska, Rosja, Litwa), Dominikana.

Bursztyn bałtycki nie jest minerałem w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz kopalną żywicą drzew iglastych (prawdopodobnie z rodziny Pinaceae), która powstała około 40–44 milionów lat temu w epoce eocenu. Główne i najbardziej znaczące złoża znajdują się w regionie Morza Bałtyckiego – przede wszystkim w Polsce (Zatoka Gdańska, Lubelszczyzna), na Litwie, Łotwie oraz w rosyjskim obwodzie królewieckim (Półwysep Sambijski), gdzie zlokalizowane są największe kopalnie odkrywkowe świata. Mniejsze ilości występują w Wielkiej Brytanii, na Sycylii (symetyt), w Birmanii (birmit) oraz na Dominikanie (bursztyn dominikański, znany z rzadkiej niebieskiej barwy).

Źródła:

Muzeum Bursztynu w Gdańsku. Kosmowska-Ceranowicz B., 'Bursztyn w Polsce i na świecie'. Amber Museum Palanga.

Właściwości

Kluczowym składnikiem bursztynu jest kwas bursztynowy (do 8%), który wykazuje silne działanie biostymulujące i przeciwzapalne. W litoterapii bursztyn jest uznawany za naturalny antybiotyk i środek wzmacniający odporność. Tradycyjnie stosowany w formie nalewek ('bursztynówka') na infekcje dróg oddechowych, grypę i gorączkę. Naszyjniki z surowego, nieszlifowanego bursztynu są powszechnie noszone w celu łagodzenia bólów reumatycznych oraz wspomagania pracy tarczycy. W litoterapii niemowlęcej sznury bursztynu mają ułatwiać bezbolesne ząbkowanie. Uważa się również, że bursztyn jonizuje ujemnie powietrze, co sprzyja poprawie koncentracji i redukcji stresu.

Symbolika

Nazywany 'Złotem Północy' i 'Łzami Słońca'. W wierzeniach słowiańskich i bałtyckich bursztyn był potężnym amuletem chroniącym przed 'złym okiem', urokami i klątwami – wieszano go nad wejściem do domostw lub przy kołyskach dzieci. Według legend kurpiowskich, kolor bursztynu odpowiadał czystości duszy znalazcy: jasne bryłki należały do ludzi sprawiedliwych, a ciemne do grzeszników. W tradycji kaszubskiej wierzono, że bursztyn powstaje w miejscu uderzenia pioruna w ziemię lub wodę. Starożytni Grecy i Rzymianie uznawali go za substancję magiczną, zdolną odganiać demony i zapewniać pomyślność podróżnym.

Ciekawostka

Bursztyn był jednym z pierwszych towarów handlowych łączących północ z południem Europy w ramach słynnego 'Szlaku Bursztynowego', który funkcjonował już w I wieku n.e.. Starożytni Grecy nazywali go 'elektron' (pochodzący od słońca), ponieważ po potarciu przyciąga skrawki materiału – to właśnie to zjawisko stało się podstawą nazwy 'elektryczność'. Wielkie paciorki z bursztynu bałtyckiego znaleziono w pektorale faraona Tutanchamona, co dowodzi jego ogromnej wartości w świecie antycznym. Rzymski historyk Tacyt jako jeden z pierwszych słusznie opisał bursztyn jako żywicę drzew, obalając mity o 'zamrożonej morskiej pianie'. W 1716 roku król Prus podarował carowi Piotrowi I legendarną 'Bursztynową Komnatę', która do dziś pozostaje jednym z najbardziej poszukiwanych zaginionych skarbów świata.